नेपालमा रेडियोधर्मीको मात्रा विश्व औसत भन्दा बढी

वल्खुदेखि हेटौडासम्मको वतावरणमा र जमिनमा पाइने रेडियोधर्मी पदार्थको मापन गर्दा विश्वको औसत मान भन्दा बढी पाइएको छ। त्रिभुवन विश्वविद्यालयवाट भौतिकशास्त्रमा  प्रा. डा. राजु खनालको सुपरिवेक्षणमा विधावारिधि पुरा गर्नु भएकी डा अनिता मिश्रले शुक्रवार आफ्नो शोध प्रस्तुत गर्ने क्रममा सो कुराको जानकारी गराउनु भयो। मिश्र र उहाँको टिमले वातवरणमा पाइने प्राकृतिक रेडियोधर्मि र जमिनमा पाइने युरेनियम(U), थोरियम(Th), र पोटासियम(K) को मापन कान्तिलोकपथ अन्तर्गत वल्खु देखि हेटौडासम्म गर्नु भएको थियो।

  अध्ययन पाँचवटा खण्डमा गरिएको थियो। वल्खु देखि लामागाउँ खण्डमा औसत डोज रेट 116 nGy/hr(74-154 nGy/hr)  मापन गरिएको थियो भने लामागाउँवाट कुलेखानी खण्डमा 130 nGy/hr(93-180nGy/hr) मापन गरिएको थियो। त्यसैगरि दक्षिणकाली देखि कुलेखाने खण्डमा 131 nGy/hr (92-206nGy/hr) मापन गरिएको थियो भने कुलेखानी देखि भिमफेदी खण्डमा 119nGy/hr(77- 175 nGy/hr) मापन गरिएको थियो । सबै भन्दा कम डोजरेट भिमफेदी देखि हेटौडा खण्डमा 87 nGy/hr(45-149nGy/hr) मापन गरिएको थियो जुन विश्वको औसत भन्दा बढी हो। शोध प्रस्तुतकर्ताको अनुसार उचाई बढ्दै जादाँ डोजको मात्रा नि बढी पाइएको र पाहाडी र हिमाली क्षेत्रमा उच्च रहेको बताउनु भयो। अत्याधुनिक यन्त्र गामा रे इस्पेक्टोमिटर प्रयोग गरिएको अनुशनधानमा सबै भन्दा बढी डोजरेट दक्षिणकाली कुलेखानी खण्डमा पाइएकोमा कान्तिलोकपथको औसत डोजरेट 119 nGy/hr जुन विश्व औसत डोजरेट भन्दा दोब्बर पाइएको थियो। अध्ययनका अनुसार क्यानसरको जोखिम विश्वको औसत दर भन्दा यस क्षेत्रमा उच्च पाइएको छ।

  नाष्टको सहकार्यमा वैज्ञानिक रामचन्द्र भट्टले काठमाडौको खोलाहरूको सेडिमेन्टको DgBase Spectrometer को माध्यमवाट U, K र Th को मापन गर्दा विश्वको औसत मानसँग समान पाइएको बताउनु भयो। भट्टका अनुसार काठमाडौको सेडिमेन्ट निर्माण सामाग्रीको लागि प्रयोग गर्दा कुनै रडियोलोजिकल जोखिम नरहेको जानकारी दिनुभयो।भट्ट र कार्की लगाएत टिमको सो अनुसन्धान कृति विश्वको प्रतिष्ठित जर्नल RPD मा नै गत साता प्रकाशित भएको थियो। पिएचडी शोधकर्ता एवम वैज्ञानिक राम कार्कीले वल्खु देखि कुलेखानीसम्ममा पाइने प्राकृतिक रेडियोधर्मीको मात्रा प्रत्येक 2  किमीमा गर्नु भएको र औसत डोजको मान 2.6 mSv/yr पाइएको जुन विश्वको औसत मान 2.4 mSv/yr भन्दा बढी रहेको जानकारी गराउनु भयो। उहाँका अनुसार यदि रेडियोधर्मीको मात्रा समय समयमा मापन गरिएको खण्डमा क्यान्सर लगाएत स्वास्थ्यमा हुने समस्याको पूर्व जानकारी दिन सकिने बताउनु भयो।

  वैज्ञानिक कार्की र भट्टका अनुसार नेपालको सबै क्षेत्रको रेडियोधर्मीको मापन जरूरी रहेको र यदि सरकारले बजेट दिएको खण्डमा आफुहरूले मापन गरि रेडियोलोजिकल म्याप तयार गर्न सक्षम रहेको जानकारी दिनु भयो।।।